Maak kennis met de Adviesraad | Yvette van der Linden:
Maak kennis met de Adviesraad | Yvette van der Linden:
‘Goede palliatieve zorg verlenen is koorddansen’
Bij het programma Scholing Palliatieve Zorg werken we samen met veel partijen. Een belangrijke partner is onze adviesraad: zij nemen inhoudelijke beslissingen en geven richting aan de projecten. In de raad zitten experts uit verschillende vakgebieden en in deze serie stellen we ze aan je voor. Dit keer spreken we met Yvette van der Linden, radiotherapeut-oncoloog en hoogleraar palliatieve geneeskunde.
Yvette van der Linden bevindt zich op het snijvlak van praktijk, onderzoek en onderwijs. Ze is radiotherapeut-oncoloog, hoogleraar palliatieve geneeskunde aan het Leids Universitair Medisch Centrum, voorzitter van de werkgroep onderwijs van de landelijke Expertisecentra Palliatieve Zorg en voorzitter van de adviesraad van het programma Scholing Palliatieve Zorg. Vanuit al die verschillende rollen zet ze zich al jarenlang in voor de verdere ontwikkeling van palliatieve zorg in Nederland.
Onderwijs ontwikkelen als zorgverlener
Yvette: ‘Onderwijs ontwikkelen als je zelf zorgverlener bent, is heel fijn. Ik vraag me bij alles altijd af of ik er zelf enthousiast van zou worden. Zou ik hier echt meer kennis van krijgen? Heb ik hier in de praktijk iets aan? En ik doe natuurlijk onderzoek, als dokter en als hoogleraar. Daar haal ik veel op om evidence-based practice-onderwijs te maken. Gebaseerd op waarheden of juist op dingen die we nog niet weten. Daarin kun je alle nuances aangeven.’
Er is goed onderwijs in palliatieve zorg. Het grootste probleem is volgens Yvette gelegen in de overvolle curricula. ‘Het is een enorme opgave om alle kennis die je wilt overdragen in een curriculum van een paar jaar te stoppen. De Scholing Palliatieve Zorg haakt daarop in en heeft de afgelopen periode niet alleen duizenden zorgverleners, maar ook honderden docenten kunnen bijscholen. Daar mogen we best trots op zijn.’
Palliatieve zorg als rode draad
Palliatieve zorg opnemen in de initiële opleidingen verloopt moeizaam, maar Yvette heeft hiervoor een oplossing: ‘Palliatieve zorg kun je in een curriculum opnemen als de rode draad. We beginnen met de ziekte en die gaan we behandelen. Maar als dat niet meer lukt, verschuift het naar palliatieve zorg. Zo lukt het vaak wel. Maar er moeten nog wel bergen verzet worden om dat verankerd te krijgen. Daarom is het fijn dat we de deelnemers aan de Scholing Palliatieve Zorg wél kunnen laten zien dat er meer is dan alleen behandelen. Dat het ook belangrijk is te kunnen praten over de andere domeinen: psychische domeinen, sociale domeinen en zingevingsvragen. Hoe kom ik tot een gesprek? En hoe zet ik mensen aan om al wat proactiever na te denken over de toekomst?’
‘Van de deelnemers aan de scholing krijgen we vaak terug dat met name dat deel wordt gewaardeerd’, zegt Yvette. Er wordt soms te gemakkelijk gedacht dat iedere zorgverlener dit passend communiceren van nature wel kan. Zorgverleners kunnen toch goed praten? En goed luisteren? Maar wij zijn vooral gericht op behandelen. We hebben kennis over behandelingen en bijwerkingen. Maar communicatie, eigenlijk het allerbelangrijkste in het leveren van goede zorg, dat kunnen we niet allemaal vanzelf. En dat is altijd een ondergeschoven kindje geweest. Tijdens de Scholing Palliatieve Zorg wordt daarover niet alleen kennis bijgebracht, je kunt ook oefenen. Zo wordt duidelijker waar je precies tegenaan loopt en waarbij je hulp kunt gebruiken.’
Tijdig integreren
Over hulp gesproken: hulptroepen inroepen is iets dat je kunt leren, meent Yvette. ‘Ook daaraan besteden we in de scholing ruim aandacht. Het begint met het tijdig integreren van palliatieve zorg. Daar hebben we een mooie term voor: gereedheid. Wanneer zijn patiënten, naasten en zorgverleners gereed om over palliatieve zorg te gaan praten? Dat is een van de moeilijkste dingen die er zijn. Het is koorddansen. De juiste snaar. Het juiste haakje. Je moet luisteren in laagjes, zodat je in staat bent op te merken dat iemand neigt naar de vraag ‘wat als?’ Daarop kun je dan inhaken. Niet iedere zorgverlener kan dat en het vraagt heel wat van jezelf om te erkennen dat je iets niet zo goed kunt. Daar heeft de scholing ook veel aandacht voor. Leer wie jouw samenwerkingspartners zijn en wie er juist wel goed is in die gesprekken. Haal die er gewoon bij.’
De Scholing Palliatieve Zorg draagt bij aan die bewustwording, zegt Yvette. ‘Het programma besteedt daarnaast aandacht aan de kwetsbaarheid van zorgverleners. Dat ook zij hun emoties soms moeilijk kunnen uiten of moeite hebben met praten. Of te maken krijgen met patiënten die boos zijn op het leven en dat uiten naar de zorgverleners. Tijdens de scholing leer je dat die boosheid niet op jou is gericht en dat je er andere woorden aan kunt geven. Kortom, de emotionele punctie: een essentieel en tegelijk heel moeilijk onderwerp.’
Nieuwe aanbieders pakken de handschoen op
Hoewel het programma Scholing Palliatieve Zorg stopt, stopt de overdracht van al die kennis niet. ‘Onderwijs- en zorginstellingen zijn nu zelf aan zet. Ze willen graag verder met het scholen van nieuwe medewerkers en collega’s en doen dat ook. Er is een netwerk van aanbieders in het hele land actief en we hopen dat die handschoen op regionaal niveau wordt opgepakt. Zij gaan niet alleen zorgen voor het aanbod van de scholing, maar ook voor de doorontwikkeling. Dat is trouwens ook een mooi succes van de scholing: de samenwerking in het veld is verstevigd, waarmee ook het vertrouwen is toegenomen.’
Tot slot heeft Yvette nog een boodschap voor alle zorgverleners. ‘Het is een illusie om te denken dat iedere zorgverlener na een opleiding perfect kan communiceren en dat alles zonder spanningen verloopt. Mensen blijven het moeilijk vinden erover te praten, zowel patiënten en naasten als zorgverleners. Maar we kunnen wel een leven lang leren. Denk dus niet dat je klaar bent als je je NQLF-niveau hebt bereikt, want nu begin je pas. Blijf je verbazen. Blijf vragen en stel je open. Ken je hulpbronnen, maar blijf vooral leren.’
Naast de ruim drieduizend zorgverleners, zijn er door het programma Scholing Palliatieve Zorg ook honderden docenten opgeleid. Dit najaar wordt nog een aantal docentenscholingen aangeboden. Als het programma stopt, staan er zo’n 450 goed geëquipeerde docenten voor de klas.
Contact
Programma Scholing Palliatieve Zorg
Amsterdam UMC, locatie VUmc, Van der Boechorststraat 7
1081 BT Amsterdam / Postbus 7057 1007 MB Amsterdam
